Pomiary oświetlenia przy zmianie stanowisk pracy na hali produkcyjnej

Pomiary natężenia oświetlenia w hali produkcyjnej nie zawsze są wykonywane dlatego, że zbliża się kontrola albo wymagany jest kolejny okresowy protokół. W dużych zakładach przemysłowych coraz częściej są również narzędziem wspierającym reorganizację przestrzeni produkcyjnej.

Zmiana zlecenia, uruchomienie nowego produktu, przebudowa linii czy przeniesienie części stanowisk może oznaczać zupełnie inne wykorzystanie tej samej powierzchni hali. Miejsce, które dziś pełni funkcję bufora lub magazynu podręcznego, za kilka miesięcy może zostać przeznaczone na stanowiska montażowe. Z kolei dotychczasowa strefa pracy może zostać wykorzystana do składowania materiałów.

W takiej sytuacji dział BHP lub dział techniczny może potrzebować odpowiedzi na pytanie znacznie bardziej praktyczne niż samo:

„Czy aktualne stanowisko ma wystarczające oświetlenie?”

Pytanie brzmi raczej:

„W których częściach hali możemy bezpiecznie lokalizować stanowiska pracy, a które obszary lepiej pozostawić jako komunikację, magazyn lub strefę pomocniczą?”

I właśnie tutaj dobrze zaplanowane pomiary oświetlenia zaczynają mieć znacznie większą wartość.

Nie tylko pomiar istniejących stanowisk pracy

W klasycznym podejściu ocenie podlega konkretne stanowisko pracy i występujące na nim zadanie wzrokowe. Płaszczyzna pomiarowa oraz wymagany poziom natężenia oświetlenia zależą więc m.in. od charakteru wykonywanej pracy.

Punktem odniesienia dla miejsc pracy we wnętrzach jest obecnie PN-EN 12464-1:2022-01, wprowadzająca EN 12464-1:2021. Norma określa wymagania dotyczące ilości i jakości oświetlenia dla miejsc pracy w pomieszczeniach oraz związanych z nimi obszarów.

W zakładzie, w którym układ produkcji jest jednak często przebudowywany, samo sprawdzenie aktualnych stanowisk może być niewystarczające.

Jeżeli za kilka miesięcy stół montażowy zostanie przesunięty o kilkanaście metrów, dotychczasowy protokół nadal opisuje przede wszystkim stan zastany w dniu pomiaru. Nie mówi natomiast automatycznie, czy nowe miejsce będzie odpowiednie.

Dlatego w takich przypadkach można rozszerzyć podejście i potraktować wyznaczoną część hali jako potencjalną strefę pracy.

Hala jako mapa możliwości lokalizacji stanowisk pracy

Zamiast ograniczać się do kilku pojedynczych punktów przy istniejących stanowiskach, pomiary można przeprowadzić w odpowiednio przygotowanej siatce obejmującej cały analizowany obszar produkcyjny.

Powstaje wtedy swego rodzaju mapa rzeczywistych warunków oświetleniowych hali.

Pozwala ona wskazać:

• obszary o stabilnym i odpowiednim poziomie natężenia oświetlenia,
• miejsca wyraźnie słabiej doświetlone,
• strefy znajdujące się pomiędzy ciągami opraw,
• obszary, w których maszyny, instalacje lub konstrukcja hali wpływają na warunki oświetleniowe,
• miejsca, które przed ustawieniem nowych stanowisk mogą wymagać dodatkowego oświetlenia.

Nie oznacza to oczywiście, że jeden pomiar automatycznie zatwierdza dowolne przyszłe stanowisko pracy. Po zmianie rodzaju wykonywanej czynności nadal trzeba uwzględnić wymagania właściwe dla danego zadania.

Taka mapa daje jednak działowi BHP, inżynierii procesu czy utrzymania ruchu znacznie lepszy punkt wyjścia do planowania zmian.

W przypadku zmiennego układu produkcji szczególnego znaczenia nabierają pomiary oświetlenia na stanowiskach pracy, ponieważ pozwalają ocenić nie tylko aktualne miejsca pracy, ale również potencjalne strefy ich przyszłej lokalizacji.

Produkcja, magazyn i komunikacja nie muszą być oceniane tak samo

Duża hala rzadko jest jednorodną przestrzenią.

W jednym obiekcie mogą występować równocześnie:

• stanowiska montażowe,
• linie produkcyjne,
• strefy kontroli i testów,
• magazyn podręczny,
• regały wysokiego składowania,
• bufory materiałowe,
• drogi transportowe,
• ciągi piesze,
• miejsca kompletacji.

Dlatego nie warto tworzyć jednej wartości granicznej dla całej hali.

Droga komunikacyjna nie pełni tej samej funkcji co stanowisko montażowe, a strefa składowania nie musi być oceniana według takich samych kryteriów jak miejsce wykonywania precyzyjnych czynności.

Także sama płaszczyzna pomiarowa zależy od przeznaczenia obszaru. W przypadku zadania wykonywanego na poziomej powierzchni roboczej pomiar powinien odpowiadać tej płaszczyźnie. Dla ciągów komunikacyjnych odniesieniem jest natomiast poziom podłogi.

To jeden z powodów, dla których przy dużych obiektach przemysłowych samo wykonanie kilkudziesięciu przypadkowych odczytów luksomierzem ma ograniczoną wartość.

Siatka pomiarowa na rzucie DWG

Przy obiektach o powierzchni kilku czy kilkunastu tysięcy metrów kwadratowych bardzo istotnym elementem pomiarów staje się dokumentacja graficzna.

Najwygodniejszym rozwiązaniem jest wykorzystanie aktualnego rzutu zakładu w formacie DWG lub PDF.

Przed rozpoczęciem prac obiekt można podzielić na mniejsze strefy pomiarowe odpowiadające rzeczywistemu sposobowi wykorzystania hali.

Podczas pomiarów kolejne odczyty są przyporządkowywane do konkretnych miejsc na rzucie. Pozwala to później nie tylko obliczyć parametry dla danej strefy, ale również szybko odnaleźć obszar, w którym wystąpił niski wynik.

W praktyce jest to szczególnie istotne w halach z dużą liczbą maszyn, regałów, linii technologicznych i przejść. Sama tabela zawierająca kilkaset wartości w luksach niewiele mówi, jeśli nie wiadomo dokładnie, gdzie wykonano każdy pomiar.

Więcej praktycznych materiałów dotyczących pomiarów, norm i oceny oświetlenia znajdziesz w Strefie Wiedzy MetrixLab.

Po co takie opracowanie działowi BHP?

Dobrze przygotowana dokumentacja może być wykorzystywana nie tylko jako protokół archiwalny.

Przy późniejszej reorganizacji hali dział BHP lub osoba odpowiedzialna za layout produkcji może wrócić do wyników i sprawdzić, jakie warunki oświetleniowe występowały w konkretnym obszarze.

Przykładowo firma planuje przesunąć kilka stanowisk montażowych.

Na podstawie wcześniejszych pomiarów można stwierdzić, że:

• w jednej części hali występują odpowiednie warunki do dalszej analizy lokalizacji stanowiska,
• druga strefa wymaga wcześniejszego doświetlenia,
• trzecia może być wystarczająca jako magazyn podręczny lub obszar komunikacyjny, ale niekoniecznie jako miejsce wykonywania bardziej wymagających czynności wzrokowych.

Nie zastępuje to oceny konkretnego przyszłego stanowiska, ale ogranicza podejmowanie decyzji wyłącznie na podstawie wizualnego wrażenia, że „tu jest wystarczająco jasno”.

Przykład pomiarów natężenia oświetlenia z dużego zakładu produkcyjnego

Z podobnym zadaniem spotkaliśmy się podczas przygotowania pomiarów dla dużego zakładu produkcyjnego w województwie łódzkim.

Obiekt obejmuje rozległe strefy produkcyjne oraz magazynowe, a część powierzchni produkcyjnej jest regularnie reorganizowana w zależności od realizowanych projektów i aktualnego układu linii.

Dlatego celem prac nie było wyłącznie sprawdzenie kilku obecnych stanowisk.

Istotne było również uzyskanie informacji, jak wygląda rozkład natężenia oświetlenia w całych obszarach, w których w przyszłości mogą znajdować się stanowiska pracy.

Przed pomiarami dokumentację DWG podzielono na mniejsze, czytelne strefy. Osobno potraktowano m.in. powierzchnie produkcyjne, ciągi komunikacyjne oraz alejki magazynowe.

Takie podejście ułatwia zarówno samo prowadzenie pomiarów na dużej hali, jak i późniejsze powiązanie wyników z konkretnymi fragmentami zakładu.

Czy warto wykonywać taki pomiar oświetlenia przed przebudową hali?

W wielu przypadkach tak.

Zwłaszcza jeśli firma:

• często zmienia layout produkcji,
• planuje relokację stanowisk,
• wprowadza nową linię,
• chce wydzielić dodatkowe miejsca pracy,
• zastanawia się, którą część hali przeznaczyć na magazyn lub produkcję,
• posiada duży obiekt, w którym warunki oświetleniowe nie są jednakowe.

Koszt wykonania pomiarów jest wtedy niewielki w stosunku do sytuacji, w której dopiero po ustawieniu maszyn okazuje się, że nowy obszar wymaga przebudowy instalacji oświetleniowej.

Jeszcze większe znaczenie ma to w przypadku ciężkich linii technologicznych, których późniejsze przesunięcie jest kosztowne lub organizacyjnie trudne.

Pomiar nie zastępuje projektu, ale pozwala podejmować lepsze decyzje

Trzeba wyraźnie rozdzielić dwie rzeczy.

Pomiary pokazują rzeczywisty stan oświetlenia istniejącego obiektu.
Nie są natomiast automatycznie projektem przyszłej instalacji ani gwarancją, że w każdym miejscu można wykonywać dowolny rodzaj pracy.

Jeżeli charakter stanowiska wymaga wyższego poziomu oświetlenia, może być konieczne zastosowanie dodatkowych opraw lub oświetlenia miejscowego.

Mimo tego pomiar całej strefy przed reorganizacją daje wiedzę, której nie zapewnia sam rzut hali ani projekt wykonany kilka lat wcześniej.

Pokazuje bowiem rzeczywiste warunki w działającym zakładzie – wraz z wpływem istniejących maszyn, konstrukcji, regałów i aktualnego sposobu użytkowania powierzchni.

Pomiary oświetlenia dużych obiektów przemysłowych

EMKA Pomiary wykonuje pomiary natężenia oświetlenia w halach produkcyjnych, magazynach oraz na stanowiskach pracy.

W przypadku dużych obiektów zakres może obejmować również przygotowanie siatki pomiarowej na dokumentacji DWG, podział obiektu na strefy oraz opracowanie wyników w sposób umożliwiający ich późniejsze wykorzystanie przez dział BHP, techniczny lub utrzymania ruchu.

EMKA Pomiary wykonuje pomiary oświetlenia w halach produkcyjnych, magazynach oraz na stanowiskach pracy.

Jeżeli pomiary mają służyć planowanej zmianie układu produkcji, zakres można ustalić jeszcze przed rozpoczęciem prac tak, aby dokumentacja odpowiadała nie tylko aktualnemu stanowi hali, ale również rzeczywistym potrzebom organizacyjnym zakładu.