Projektowanie oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego – od koncepcji do pomiarów

Oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne jest jednym z tych systemów, których poprawność trudno ocenić wyłącznie na podstawie tego, czy oprawy świecą.

Można zamontować kilkadziesiąt opraw, uruchomić je po zaniku napięcia i nadal nie mieć pewności, czy droga ewakuacyjna, schody, strefy otwarte oraz wymagane punkty są rzeczywiście oświetlone prawidłowo.

Dlatego projektowanie oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego powinno zaczynać się od analizy obiektu, a kończyć na pomiarach wykonanej instalacji.

W MetrixLab możemy przeprowadzić praktycznie cały proces związany z przygotowaniem i weryfikacją takiego systemu: od analizy rzutów, przez rozmieszczenie i dobór opraw, obliczenia fotometryczne i przygotowanie dokumentacji, aż po późniejsze pomiary natężenia oświetlenia awaryjnego na obiekcie.

Pracujemy zarówno przy nowych instalacjach, jak również przy modernizacji systemów istniejących, w których dokumentacja jest nieaktualna, oprawy były przez lata wymieniane lub dokładane, a wykonane pomiary wskazują miejsca wymagające poprawy.

Projekt oświetlenia awaryjnego zaczyna się od analizy obiektu

Nie istnieje jeden uniwersalny schemat rozmieszczenia opraw awaryjnych.

Inaczej wygląda niewielki budynek biurowy, inaczej szkoła, hala produkcyjna, magazyn, garaż podziemny czy duży obiekt handlowy.

Dlatego pierwszym etapem jest analiza:

• rzutów budynku,
• przebiegu dróg ewakuacyjnych,
• wyjść ewakuacyjnych,
• schodów i zmian poziomu,
• skrzyżowań i zmian kierunku,
• stref otwartych,
• lokalizacji urządzeń przeciwpożarowych,
• punktów pierwszej pomocy,
• innych miejsc istotnych podczas ewakuacji.

Dopiero na tej podstawie można zacząć rozmieszczenie opraw oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego.

Pracujemy najchętniej na dokumentacji DWG, ponieważ pozwala ona dokładnie przygotować układ instalacji i później łatwo nanosić ewentualne zmiany. Możemy również pracować na odpowiedniej jakości rzutach PDF.

Dobór opraw awaryjnych – nie liczy się tylko moc

Jednym z częstych błędów jest dobór opraw na podstawie bardzo ogólnych parametrów, np. mocy źródła lub deklarowanego strumienia świetlnego.

W praktyce dwie oprawy o podobnym strumieniu mogą zupełnie inaczej oświetlać powierzchnię podłogi.

Decyduje o tym między innymi:

• zastosowana optyka,
• rozsył światłości,
• wysokość montażu,
• geometria korytarza lub pomieszczenia,
• odległość opraw od ścian,
• szerokość drogi ewakuacyjnej,
• rozmieszczenie pozostałych opraw.

Dlatego dobór opraw awaryjnych powinien opierać się na danych fotometrycznych konkretnego modelu, a nie na zasadzie „ta oprawa ma odpowiednią moc”.

W obliczeniach wykorzystujemy pliki fotometryczne producentów i sprawdzamy, jaki efekt daje konkretna oprawa w konkretnym miejscu.

Pozwala to ograniczyć zarówno ryzyko niedoświetlenia, jak również niepotrzebnego przewymiarowania instalacji.

Rozmieszczenie opraw zgodnie z wymaganiami, a nie „co kilka metrów”

W wielu starszych instalacjach można spotkać prostą zasadę:

oprawa nad drzwiami i potem kolejna co kilka metrów na korytarzu.

Taki sposób rozmieszczenia może czasami przypadkowo dać prawidłowy efekt, ale nie jest projektowaniem oświetlenia awaryjnego.

Oprawy powinny znaleźć się przede wszystkim tam, gdzie są rzeczywiście potrzebne podczas ewakuacji.

Znaczenie mają m.in.:

• wyjścia,
• zmiany kierunku,
• skrzyżowania,
• schody,
• zmiany poziomu,
• punkty przeciwpożarowe,
• pierwsza pomoc,
• otwarte strefy wymagające oświetlenia antypanicznego,
• inne miejsca szczególnego znaczenia.

Do tego dochodzi konieczność zapewnienia odpowiedniego poziomu oświetlenia pomiędzy tymi punktami.

Dlatego projekt powstaje na podstawie rzeczywistej geometrii obiektu oraz obliczeń fotometrycznych.

Obliczenia fotometryczne oświetlenia awaryjnego

Po wstępnym rozmieszczeniu opraw przechodzimy do obliczeń.

To właśnie ten etap pokazuje, czy zaproponowany układ rzeczywiście działa.

Na modelu obiektu możemy sprawdzić m.in.:

• wartości natężenia oświetlenia,
• rozkład światła na drodze ewakuacyjnej,
• miejsca potencjalnie niedoświetlone,
• równomierność,
• działanie opraw w strefach otwartych,
• oświetlenie miejsc szczególnego znaczenia.

Jeżeli wynik jest niewystarczający, układ korygujemy.

Może to oznaczać:

• przesunięcie oprawy,
• zmianę optyki,
• zastosowanie innego modelu,
• dodanie dodatkowego punktu,
• zmianę wysokości montażu.

Dopiero po takiej weryfikacji powstaje ostateczne rozmieszczenie.

To właśnie dlatego projekt wykonany przed zakupem i montażem opraw może w praktyce ograniczyć koszty całej inwestycji.

Znacznie taniej zmienić lokalizację oprawy na rysunku niż po wykonaniu instalacji.

Projektowanie zgodnie z aktualnymi normami

Przy projektowaniu oświetlenia awaryjnego uwzględniamy aktualne wymagania dotyczące systemów awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego, w tym aktualne wydania PN-EN 1838 dotyczącej wymagań oświetleniowych oraz PN-EN 50172 dotyczącej m.in. instalacji, dokumentacji, testów i eksploatacji systemu.

Nie chodzi jednak o mechaniczne przepisanie kilku wartości z normy.

Projekt musi uwzględniać:

przeznaczenie obiektu + geometrię + przebieg ewakuacji + konkretne oprawy + sposób montażu + wymagania dotyczące późniejszej eksploatacji.

Dopiero połączenie tych elementów daje sensowny projekt.

Jeżeli interesują Cię szczegółowe wymagania, warto przeczytać również nasz materiał dotyczący PN-EN 1838 i wymagań dla oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego.

Projekt nowej instalacji i modernizacja istniejącego systemu

Nie zajmujemy się wyłącznie nowymi budynkami.

Dużą część pracy stanowią obiekty istniejące.

Typowy scenariusz wygląda tak:

budynek ma kilkanaście lub kilkadziesiąt lat, oprawy były wielokrotnie wymieniane, część instalacji została przebudowana, dokumentacja nie jest aktualna, a inwestor nie ma pewności, czy obecny system jest kompletny.

W takim przypadku można przeprowadzić proces etapami.

Etap 1 – inwentaryzacja

Najpierw ustalamy, co rzeczywiście znajduje się w obiekcie.

Możemy:

• zlokalizować istniejące oprawy,
• określić ich typ,
• nanieść je na rzut,
• oznaczyć oprawy ewakuacyjne i awaryjne,
• wskazać urządzenia wymagające szczególnego oświetlenia,
• zebrać informacje potrzebne do dalszego projektu.

To bardzo dobre rozwiązanie dla budynków, które nie posiadają aktualnej dokumentacji instalacji awaryjnej.

Etap 2 – analiza istniejącego układu

Po naniesieniu opraw można sprawdzić, czy ich rozmieszczenie odpowiada rzeczywistemu przebiegowi ewakuacji i czy nie występują oczywiste braki.

Jeżeli dostępne są odpowiednie dane fotometryczne, istniejący układ może zostać dodatkowo przeanalizowany obliczeniowo.

Etap 3 – projekt modernizacji

Na tej podstawie można przygotować:

• uzupełnienie istniejącej instalacji,
• wymianę wybranych opraw,
• nowy układ w problematycznych strefach,
• kompletną modernizację całego systemu.

Dzięki temu nie trzeba automatycznie wymieniać wszystkiego.

Projekt po wykonanych pomiarach oświetlenia awaryjnego

Inny często spotykany scenariusz zaczyna się od pomiarów.

Instalacja działa, ale wykonane pomiary oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego pokazują miejsca, w których wymagane wartości nie są osiągane.

Wtedy bardzo dokładnie wiemy, gdzie znajduje się problem.

Możemy nanieść wyniki na rzut i zaprojektować poprawę wyłącznie w tych obszarach, które rzeczywiście wymagają ingerencji.

Przykładowo:

• fragment korytarza ma zbyt małe natężenie,
• przy punkcie przeciwpożarowym brakuje odpowiedniego doświetlenia,
• na szerokim pasażu występują duże niedoświetlone strefy,
• po zmianie układu ścian oprawy znajdują się w niewłaściwych miejscach.

Wtedy tworzymy projekt korekty, a po wykonaniu modernizacji można wykonać ponowne pomiary odbiorcze.

To bardzo logiczny i bezpieczny schemat:

pomiary → lokalizacja problemu → projekt poprawy → modernizacja → ponowny pomiar.

Dokumentacja DWG i PDF

Projekt powinien być czytelny również dla wykonawcy.

Dlatego opracowanie może obejmować:

• rzut z rozmieszczeniem opraw,
• oznaczenie typów opraw,
• numerację,
• lokalizację znaków ewakuacyjnych,
• wskazanie miejsc szczególnego znaczenia,
• zestawienie urządzeń,
• wyniki obliczeń,
• mapy natężenia oświetlenia,
• dokumentację PDF,
• pliki DWG.

Dobrze przygotowana dokumentacja później przydaje się również podczas:

• montażu,
• odbioru,
• przeglądów,
• konserwacji,
• kolejnych modernizacji.

Zamiast szukać opraw podczas każdego kolejnego przeglądu, serwis ma gotowy rzut z ich lokalizacją.

Dobór opraw również pod późniejszą eksploatację

Wybierając oprawy, warto patrzeć nie tylko na wynik obliczeń.

System będzie działał przez wiele lat.

Dlatego znaczenie mają również:

• dostępność części i akumulatorów,
• sposób testowania,
• możliwość wymiany urządzenia,
• system autotestu,
• możliwość pracy w systemie centralnym lub monitorowanym,
• jakość wykonania,
• dostępność dokumentacji producenta,
• wymagane dopuszczenia.

W dużym obiekcie koszt zakupu opraw jest tylko jednym z kosztów systemu.

Drugim jest późniejsze utrzymanie.

Dlatego najtańsze urządzenie nie zawsze oznacza najtańszą instalację w całym okresie użytkowania.

Współpraca ze specjalistyczną firmą posiadającą certyfikaty CNBOP

Przy bardziej rozbudowanych realizacjach współpracujemy również ze specjalistyczną firmą posiadającą certyfikaty CNBOP w zakresie usług związanych z oświetleniem awaryjnym i oznakowaniem ewakuacyjnym.

Pozwala to łączyć nasze kompetencje związane z pomiarami, inwentaryzacją, dokumentacją i analizą oświetlenia z doświadczeniem partnera zajmującego się specjalistyczną realizacją systemów awaryjnych.

Dla inwestora oznacza to możliwość uporządkowania całego procesu:

inwentaryzacja → analiza → projekt → dobór rozwiązania → wykonanie → pomiary → późniejsze przeglądy.

MetrixLab pozostaje przy tym niezależnym zapleczem pomiarowym i dokumentacyjnym.

Projekt to dopiero połowa pracy – na końcu potrzebne są pomiary

Obliczenia pokazują, jaki efekt powinien zostać osiągnięty.

Dopiero pomiary na gotowym obiekcie pokazują, jaki efekt został osiągnięty rzeczywiście.

To bardzo ważne rozróżnienie.

Na budowie może zmienić się:

• dokładna lokalizacja oprawy,
• wysokość montażu,
• zastosowany model,
• wyposażenie pomieszczenia,
• układ przegród,
• sposób prowadzenia instalacji.

Dlatego po wykonaniu prac warto wykonać pomiary natężenia oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego.

Podczas pomiarów sprawdzamy rzeczywiste wartości w wymaganych miejscach i przygotowujemy dokumentację wyników.

Jeżeli wszystkie wartości są prawidłowe, inwestor otrzymuje potwierdzenie stanu faktycznego.

Jeżeli pojawiają się niedoświetlenia, można je dokładnie zlokalizować i poprawić.

Od projektu do kompletnej dokumentacji oświetlenia awaryjnego

Naszym celem nie jest sprzedaż samego rysunku z kilkoma symbolami opraw.

Chcemy przygotować inwestorowi rozwiązanie, które można wykonać, zweryfikować i później utrzymywać.

Dlatego zakres usług MetrixLab może obejmować:

• analizę istniejącej dokumentacji,
• inwentaryzację opraw,
• przygotowanie rzutów DWG,
• rozmieszczenie opraw awaryjnych,
• dobór konkretnych urządzeń,
• obliczenia fotometryczne,
• przygotowanie dokumentacji modernizacji,
• pomiary istniejącej instalacji,
• pomiary odbiorcze po wykonaniu prac,
• przygotowanie protokołów i dokumentacji wynikowej.

Nie każdy obiekt wymaga wszystkich tych etapów.

Czasami inwestor potrzebuje tylko projektu.

Innym razem ma gotową instalację i potrzebuje wyłącznie pomiarów.

A w starszym obiekcie trzeba rozpocząć od inwentaryzacji i dopiero na jej podstawie określić dalszy zakres.

Potrzebujesz projektu lub modernizacji oświetlenia awaryjnego?

Jeżeli planujesz nową instalację, modernizację istniejącego systemu albo wykonane pomiary wykazały nieprawidłowości, prześlij nam rzuty obiektu w DWG lub PDF i krótki opis sytuacji.

Na ich podstawie możemy ocenić zakres potrzebnych prac i zaproponować odpowiednią ścieżkę:

projekt od podstaw, analizę istniejącej instalacji, inwentaryzację, projekt uzupełnienia albo pomiary odbiorcze.

W przypadku większych i bardziej złożonych realizacji zakres możemy również skoordynować z firmą specjalistyczną posiadającą certyfikaty CNBOP związane z oświetleniem awaryjnym i oznakowaniem ewakuacyjnym.

Dzięki temu inwestor otrzymuje nie tylko propozycję rozmieszczenia opraw, ale spójny proces od analizy obiektu aż do pomiarowej weryfikacji gotowej instalacji.